പാര്ലമെന്റ് സ്ട്രീറ്റ്
സുധീര് നാഥ്
ഫെബ്രുവരി 28
 |
കിഹോതെ കഥകളിയുടെ നിര്മ്മിതി
കിഹോതെ കഥകളിയുടെ നിര്മ്മിതി എന്ന പുസ്തക പ്രകാശന ചടങ്ങ് ഡല്ഹിയിലെ സ്പാനിഷ് എംബസിയില് നടന്നത് വേറിട്ടതായി. ഡി.സി. ബുക്സ് സി.ഇ.ഒ. ഡി.സി. രവി, കഥകളി നാടകം സംവിധാനം ചെയ്ത ഇഗ്നേഷ്യോ ഗാര്സിയ, മോണിക്ക ദേ ലാ ഫുവാ, ഗ്യുലിര്മോ മാര്ട്ടിന് എന്നിവര് നടത്തിയ സംവാദവും വേറിട്ടഅനുഭവമായി. ഒരു ത്രിഭാഷാ വിവര്ത്തനത്തിലൂടെ അന്താരാഷ്ട്ര വായനക്കാരിലേക്ക് ഒരു കഥകളി ഗ്രന്ഥം എത്തുന്നത് മലയാളത്തില് തികച്ചും പുതിയതും വ്യത്യസ്തവുമായ ഒരു അനുഭവമാണ്. പി. വേണുഗോപാലന് ആട്ടക്കഥയും ആട്ടപ്രകാരവും എഴുതി ഡോണ് കിഹോത്തേ നോവലിന്റെ ഒരു കഥകളി ആവിഷ്കാരം സൃഷ്ടിച്ച് അരങ്ങിലെത്തിക്കുന്നതിലും, അതിനെ ആധാരമാക്കി ഇഗ്നേഷ്യോ ഗാര്സിയ സംവിധാനം ചെയ്ത് 2016 ല് സ്പെയിനില് അവതരിപ്പിച്ച കിഹോത്തേ കഥകളി നാടകത്തിന്റെ നിര്മ്മാണത്തിലും ഉണ്ടായ വെല്ലുവിളികള് നിറഞ്ഞ പ്രവര്ത്തനങ്ങളെ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങളും പഠനങ്ങളുമാണ് ഇതില് സമാഹരിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2016-ല്, സെര്വാന്റസിന്റെ 400-ാം ചരമവാര്ഷികം സ്പെയിനില് ആചരിച്ചു. ഈ ആഘോഷം ഇന്ത്യയില് ഡോണ് കിഹോത്തേ എന്ന കൃതിയുടെ കഥകളി രൂപാന്തരണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു ശ്രദ്ധേയമായ പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമിട്ടു. സെര്വാന്റസിന്റെ ചരമവാര്ഷികാഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഈ നിര്മ്മിതി സ്പെയിനില് അവതരിപ്പിക്കണമെന്നതാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രമുഖമായ മാര്ഗി തീയേറ്റര് ഈ വെല്ലുവിളി ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഡോണ് കിഹോത്തേ കഥകളി അവതരണത്തിന്റെ ആദ്യ രൂപം രചിച്ചത് കഥകളി-കൂടിയാട്ട പണ്ഡിതനായ പി. വേണുഗോപാലന് ആണ്. അദ്ദേഹം ഡോണ് കിഹോത്തേ എന്ന നോവലിലെ ചില ഭാഗങ്ങളെ വികസിപ്പിച്ച് നൃത്തനാടകം രൂപപ്പെടുത്തി. മാര്ഗിയിലെ പ്രമുഖ കലാകാരനായ മാര്ഗി വിജയകുമാറും, കഥകളിയിലെ മറ്റ് പ്രമുഖ കലാകാരന്മാരും ഈ പദ്ധതിയില് പങ്കെടുത്തു. കഥകളിയിലെ സഹൃദയ പ്രശംസ നേടിയ ഒട്ടേറെ വേഷങ്ങള് അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള നെല്ലിയോട് വാസുദേവന് നമ്പൂതിരി ക്വിജാനോയുടെയും ഡോണ് കിഹോത്തേയുടെയും വേഷങ്ങള് അവതരിപ്പിച്ചു. മാര്ഗി ഡോണ് കിഹോത്തേയുടെ ആദ്യ ഇന്ത്യന് പതിപ്പ് തിരുവനന്തപുരത്ത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തില് അവതരിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് സ്പെയിനില്, നാടകകൃത്തുക്കളും കലാകാരന്മാരുമായ ഇഗ്നാസിയോ ഗാര്സിയയും, മോണിക്ക ദേ ലാ ഫുവാന്റെയും ഇതില് സൃഷ്ടിപരമായ മാറ്റങ്ങള് കൊണ്ടുവന്നു. ഇന്ത്യയില് പ്രാദേശികവും അന്താരാഷ്ട്രവുമായ പ്രേക്ഷകര്ക്കായി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന 'കിംഗ് ലിയര്' ഉള്പ്പെടെയുള്ള ഷേക്സ്പിയര് നാടകങ്ങളുടെ കഥകളി പതിപ്പുകളില് നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, സംയുക്തമായി നിര്മ്മിച്ച ഡോണ് കിഹോത്തേയുടെ കഥകളി അവതരണം പ്രധാനമായും അന്താരാഷ്ട്ര വേദിയെ ലക്ഷ്യമിട്ടാണ് രൂപകല്പ്പന ചെയ്തത്. സ്പാനിഷ് ഭാഷയിലുള്ള സെര്വാന്റസിന്റെ നോവല് കഥകളിയുടെ ഭാഷയിലേക്ക് രൂപാന്തരപ്പെട്ടു എന്നത് തികച്ചും വിസ്മയകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ഈ പഠനങ്ങള് എഴുതിയിരിക്കുന്നത് സ്പെയിനില് നിന്നും ഇന്ത്യയില് നിന്നുമുളള ഒരുകൂട്ടം പണ്ഡിതരും വിദഗ്ദ്ധരും നിരൂപകരും ആണ്. വൈവിധ്യമാര്ന്ന സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങളില് നിന്നുള്ളവര്. ചിലര് കഥകളി ആസ്വാദകരായും മറ്റു ചിലര് കാഴ്ചക്കാരായും ആണ് ഈ ലേഖനങ്ങളെ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നത്. മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ മറ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോള് കഥകളിക്ക് ലഭിക്കുന്ന അപൂര്വബഹുമതി ആയിരിക്കാം ഇത്. മലയാളത്തിലെ പ്രശസ്തരായ പുസ്തക പ്രസാധക ഗ്രൂപ്പായ ഡി.സി. ബുക്സാണ് പ്രസാധകര്.
ഡല്ഹിയില് നടന്ന ഇന്ത്യ എ.ഐ. സമ്മിറ്റ്
24 രാഷ്ട്രത്തലവന്മാര്, 60 രാജ്യങ്ങളില് നിന്നുള്ള മന്ത്രിസഭാ പ്രതിനിധികള്, 50 രാജ്യങ്ങളില് നിന്നുള്ള ഡെലിഗേറ്റുകള്, 500 ടെക് കമ്പനി തലവന്മാര് തുടങ്ങി വി.വി.ഐ.പികളുടെ വന് നിരയാണ് ഇന്ത്യ എ.ഐ. സമ്മിറ്റിനായി രാജ്യതലസ്ഥാനത്ത് എത്തിയത്. ഗൂഗിള് സി.ഇ.ഒ. സുന്ദര് പിച്ചൈ, ഓപ്പണ് എ.ഐ. സി.ഇ.ഒ. സാം ഓള്ട്ട് മാന്, ബില് ഗേറ്റ്സ്, നരേന്ദ്ര മോദി, ഫ്രഞ്ച് പ്രസിഡന്റ് ഇമ്മാനുവല് മക്രോയടക്കമുള്ള ലോക നേതാക്കള് ഡല്ഹിയിലെത്തിയിരുന്നു. ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്ഡ് ഇന്ഫര്മേഷന് ടെക്നോളജി മന്ത്രാലയം ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച ഇന്ത്യ എ.ഐ. -ഇംപാക്റ്റ് സമ്മിറ്റ് 2026 ഫെബ്രുവരി 19-20 തീയതികളില് ന്യൂഡല്ഹിയിലെ ഭാരത് മണ്ഡപത്തിലാണ് നടന്നത്.
സമഗ്ര വികസനം, സുസ്ഥിരത, തുല്യ പുരോഗതി എന്നിവ പ്രാപ്തമാക്കുന്നതില് എ.ഐയുടെ പരിവര്ത്തനാത്മക പങ്ക് പ്രദര്ശിപ്പിക്കാന് ആഗോള പ്ലാറ്റ്ഫോമായിരുന്ന എ.ഐ. സമ്മിറ്റ്. എ.ഐ. മാനവരാശിയെ സേവിക്കുന്ന, സമഗ്ര വളര്ച്ച മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്ന, സാമൂഹിക വികസനം വളര്ത്തുന്ന, ഗ്രഹത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന നൂതനാശയങ്ങള് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പാതയാണ്. ലോകമാകെ തരംഗവും, സാംസ്കാരിക മാറ്റവും, മനുഷ്യ സങ്കല്പ്പങ്ങളെ പുനര്നിര്മ്മിക്കുന്നതിനും നമുക്ക് നേടാന് കഴിയുന്നതിന്റെ അതിരുകള് മറികടക്കുന്നതിനും കൃത്രിമബുദ്ധി (എ.ഐ.) നമുക്ക് മുന്നിലുണ്ട്. ഈ സാങ്കേതിക വിപ്ലവം മനുഷ്യ പരിശ്രമത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും പുരോഗതിക്കായി അഭൂതപൂര്വമായ അവസരങ്ങള് തുറക്കുന്നു. അതേസമയം വര്ദ്ധിച്ചുവരുന്ന സങ്കീര്ണ്ണവും വികസനവും സമൂഹത്തിന്റെ അടിത്തറയെ തന്നെ ആഴത്തില് വെല്ലുവിളിക്കുന്നു.
വികസ്വര രാജ്യങ്ങള്ക്ക്, പരമ്പരാഗത വികസന പാതകളെ മറികടക്കാന് കൃത്രിമബുദ്ധി അഭൂതപൂര്വമായ അവസരം നല്കുന്നു. ബഹുഭാഷാ കഴിവുകള് പുതിയ സാധ്യതകള് സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അതിലൂടെ ആനുകൂല്യങ്ങള് വലിയ തോതില് ലഭ്യമാക്കാന് കഴിയും. തല്ഫലമായി, എ.ഐ. കേവലം ഒരു സാങ്കേതിക പുരോഗതിയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ഉള്ക്കൊള്ളുന്ന വളര്ച്ച പ്രാപ്തമാക്കുന്നതിനും ജനസംഖ്യയിലെ വലിയൊരു വിഭാഗത്തിന് ചരിത്രപരമായി ലഭ്യമല്ലാത്ത അവസരങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരു തന്ത്രപരമായ ഉപകരണമായാണ് കാണുന്നത്. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഉപയോഗം ജനാധിപത്യവല്ക്കരിക്കുക എന്ന ദര്ശനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഇന്ത്യയുടെ എ.ഐ. തന്ത്രം.
ഒരു ആഗോള ദക്ഷിണ രാഷ്ട്രം ആദ്യമായി ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച ഈ ഉച്ചകോടി, ജനങ്ങള്, ഗ്രഹം, പുരോഗതി എന്നീ തത്വങ്ങള് അല്ലെങ്കില് സൂത്രങ്ങളാല് നയിക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യ മൂലധനം, ഉള്പ്പെടുത്തല്, സുരക്ഷിതവും വിശ്വസനീയവുമായ എ.ഐ., പ്രതിരോധശേഷി, ശാസ്ത്രം, എ.ഐ. വിഭവങ്ങളെ ജനാധിപത്യവല്ക്കരിക്കല്, സാമൂഹിക നന്മ എന്നീ 7 വിഷയ ചക്രങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ചര്ച്ചകള് കൂടുതല് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിച്ചത്. പൗരന്മാര്ക്കും സമൂഹങ്ങള്ക്കും ഗ്രഹത്തിനും ഒരുപോലെ എ.ഐ. ഒരു സ്വാധീനശക്തിയാകാന് കഴിയുമെന്ന് പ്രഖ്യപിക്കപ്പെട്ടു. ലോകമെമ്പാടും എ.ഐ. ഉപയോഗം വര്ദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച്, എ.ഐയുടെ അളക്കാവുന്ന സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദവും എ.ഐ. ഇംപാക്റ്റ് ഉച്ചകോടിയില് നടന്നു.
ലോബല് കണ്ടന്റ്-മേക്കിംഗ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകള് അവ പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാന്മാരായിരിക്കണം. അവിടത്തെ ഭരണഘടനാപരവും നിയമപരവുമായ ചട്ടക്കൂടുകള്ക്കനുസൃതമായി പ്രവര്ത്തിക്കണമെന്ന് കേന്ദ്ര ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്ഡ് ഇന്ഫര്മേഷന് ടെക്നോളജി മന്ത്രി അശ്വിനി വൈഷ്ണവ് സമ്മിറ്റില് പറഞ്ഞു. ആര്ട്ടിഫിഷ്യല് ഇന്റലിജന്സ് ഒരു ഇരുതല മൂര്ച്ചയുള്ള വാളാണ്, അപകടസാധ്യതയുടെ വക്കില് നിന്ന് മങ്ങലേല്പ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം അവസരത്തിന്റെ വക്കിലേക്ക് മൂര്ച്ച കൂട്ടുക എന്നതായിരിക്കണം ഭരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യമെന്ന് കേന്ദ്രത്തിന്റെ മുഖ്യ ശാസ്ത്ര ഉപദേഷ്ടാവ് അജയ് കുമാര് സൂദ് പറഞ്ഞു. 'ഡിജിറ്റല് വ്യാപനം വര്ദ്ധിച്ചു, കുട്ടികള് കൂടുതല് കൂടുതല് ആള്-ഡ്രൈവണ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലേക്ക് സമ്പര്ക്കം പുലര്ത്തുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദൗത്യം. സെമി-കണ്ടക്ടര് ദൗത്യം പോലെ, ഇത് വ്യവസായാധിഷ്ഠിതവും, തൊഴില്-അധിഷ്ഠിതവും, ഭാവി ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ളതുമായ ദൗത്യമായിരിക്കും,' അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
'ഡിജിറ്റല് ലോകത്ത്, ഭൗതികമായ അനുഗ്രഹങ്ങളൊന്നുമില്ല. ആ സാഹചര്യത്തില്, ഒ.ടി.ടി. പ്ലാറ്റ്ഫോമുകള്ക്ക് സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലം മറക്കാന് വളരെ എളുപ്പമാണ്, അത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഒരു സമൂഹത്തില് സാധാരണമായി കാണപ്പെടുന്നത് അങ്ങനെയാകണമെന്നില്ല. മാതൃരാജ്യത്തിന്റെ നിയമങ്ങള്ക്കനുസൃതമായി പ്രവര്ത്തിക്കുന്നതിനുപകരം, ആതിഥേയ രാജ്യത്തിന്റെ നിയമങ്ങള്ക്കനുസൃതമായി പ്രവര്ത്തിക്കണമെന്ന് ഇന്ഫര്മേഷന് ടെക്നോളജി മന്ത്രി പറഞ്ഞു. ആഗോള മാധ്യമ വ്യവസായം ഇന്ത്യയില് വന്ന് സൃഷ്ടിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നതിന് കൂടുതല് അവസരങ്ങള് സൃഷ്ടിക്കണമെന്നും മന്ത്രി സമ്മിറ്റില് പറഞ്ഞു. ഈ സംരംഭം ഇന്ത്യയെ 'സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന വേദി'യായി മാറ്റുമെന്നും അടുത്ത 25 വര്ഷത്തേക്ക് നമുക്ക് ആവശ്യമായ വളര്ച്ച നിലനിര്ത്തുന്ന 'ഭാവിയില് തയ്യാറായ കഴിവുള്ള പൈപ്പ്ലൈന്' ലഭ്യമാക്കുമെന്നും കേന്ദ്രമന്ത്രി പറഞ്ഞു. 'കുട്ടികള്ക്ക് മാത്രമായുള്ള സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളും സംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും ഭരണ ചട്ടക്കൂടില് ഉള്പ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പല്ല, പക്ഷേ അത് അനിവാര്യമാണ്,' ആലിന്റെ മുന്നേറ്റം ഒരു ഭരണ ഉത്തരവാദിത്തം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അടിവരയിട്ട് കേന്ദ്രത്തിന്റെ മുഖ്യ ശാസ്ത്ര ഉപദേഷ്ടാവ് അജയ് കുമാര് സൂദ് പറഞ്ഞു. രാജ്യത്തെ വലിയ ജനസംഖ്യ ഡിജിറ്റല് സാങ്കേതികവിദ്യകളോടുള്ള 'സ്വാഭാവിക ചായ്വ്' കാണിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് കേന്ദ്ര ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്ഡ് ഇന്ഫര്മേഷന് ടെക്നോളജി മന്ത്രി അശ്വിനി വൈഷ്ണവ് എടുത്തുകാട്ടി. ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങള് 'ഡിജിറ്റലായി സ്വദേശികളാണെന്നും' സ്വാഭാവികമായും പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ന്യൂഡല്ഹിയില് നടന്ന ആല് ഇം-പാക്ട് ഉച്ചകോടിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോള്, ഡിജിറ്റല് നൂതനത്വത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങള് എങ്ങനെ കൊയ്യാമെന്നും അതിന്റെ പോരായ്മകള് തടയുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ആലോചിക്കാന് ആഗോള നേതൃത്വം ഇന്ത്യയില് ഒത്തുകൂടുന്നുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവ്
രാജ്യതലസ്ഥാനം നാടകരാവുകളുടേതായി മാറിയ കാഴ്ച്ചയാണ് ജനുവരി അവസാന വാരം മുതല് ഫെബ്രുവരി 20 വരെ കണ്ടത്. നാഷ്ണല് സ്ക്കൂള് ഓഫ് ഡ്രാമയാണ് (എന്എസ്ഡി ) ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവ് 2026 ഒരുക്കിയത്. നാടക മികവിന്റെ 25-ാം പതിപ്പ് ആഘോഷമായിരുന്നു. ബിആര്എം 2026-ല് വിപുലമായ ഒരു നിര തന്നെ ക്യൂറേറ്റഡ്, അനുബന്ധ നാടകമേളകള് അവതരിപ്പിച്ചു. ആദിരംഗ് മഹോത്സവ് (ഗോത്ര നാടകം, നൃത്തം, കരകൗശല വസ്തുക്കള്), ജഷ്നെ ബച്ച്പന് (കുട്ടികളുടെ നാടകം), ബാല സംഘം (നാടോടി നൃത്തവും കുട്ടികളുടെ നാടകവും), പൂര്വ്വോത്തര് നാട്യ സമരോഹ് (വടക്കുകിഴക്കന് നാടകം), പപ്പറ്റ് തിയേറ്റര് ഫെസ്റ്റിവല്, നൃത്ത നാടകോത്സവം, ക്ലാസിക്കല് സംസ്കൃത നാടകോത്സവം, മൈക്രോ ഡ്രാമ ഫെസ്റ്റിവല് എന്നിവ ഇതില് ഉള്പ്പെട്ടിരുന്നു. ഡല്ഹിയിലും, ലഡാക്ക്, ആന്ഡമാന് നിക്കോബാര് ദ്വീപുകള്, ലക്ഷദ്വീപ്, ദാമന് ദിയു, ഐസ്വാള്, തുറ, നാഗോണ്, മാണ്ഡി, റോഹ്തക് എന്നിവയുള്പ്പെടെ നിരവധി പുതിയ കേന്ദ്രങ്ങളിലും, ഇന്ത്യയിലെ ത്യശ്ശൂര് അടക്കമുള്ള മറ്റ് നഗരങ്ങളിലും ഇക്കുറി നാടകോത്സവം നടന്നു. ഡല്ഹിയില് മാത്രം 13 വേദികളും, ഡല്ഹിക്ക് പുറത്ത് 40 വേദികളിലുമായാണ് ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവ് 2026 നടന്നത്. ഈ വര്ഷത്തെ മേളയുടെ പ്രമേയം സംവാദ്, സംസ്കൃതിയോം കാ എന്നതാണ്. ആദി രംഗ് മഹോത്സവ്, ജഷ്ന്-ഇ-ബച്ച്പാന്, ബാല രംഗ് മഹോത്സവ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക പരിപാടികള് മേളയുടെ പ്രധാന ആകര്ഷണങ്ങളായിരുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നാടകോത്സവമാണ് ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവമെന്നും ആഗോള നാടകത്തിന്റെയും പ്രകടന കലകളുടെയും ഊര്ജ്ജസ്വലമായ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയില് ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക് വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുകയായിരുന്നു ഇത്. ഈ വര്ഷത്തെ നാടകമേളയില് 33 വനിതാ സംവിധായകര് സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന നാടകങ്ങള് പ്രദര്ശിപ്പിച്ചു എന്ന് എന്എസ്ഡി ഡയറക്ടര് ത്രിപാഠി എടുത്തുപറഞ്ഞു. വികലാംഗ വ്യക്തികള്, ട്രാന്സ്ജെന്ഡര് സമൂഹം, പ്രാദേശിക നാടക ഗ്രൂപ്പുകള് എന്നിവയുള്പ്പെടെ സമൂഹത്തിലെ വിവിധ മേഖലകളില് നിന്നുള്ള ആളുകള് ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തില് പങ്കാളിയായി. ഓരോ ഭൂഖണ്ഡത്തില് നിന്നും കുറഞ്ഞത് ഒരു രാജ്യമെങ്കിലും മേളയില് പങ്കെടുത്തിരുന്നു. മൈഥിലി, ഭോജ്പുരി, തുളു, ഉറുദു, സംസ്കൃതം, തായ് ഖംതി, നൈഷി, മിക്കവാറും എല്ലാ പ്രധാന ഇന്ത്യന് ഭാഷകള്, നിരവധി ഗോത്ര, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷകള് എന്നിവയുള്പ്പെടെയുള്ള പ്രകടനങ്ങളിലൂടെ ഈ പതിപ്പ് ഭാഷാപരവും സാംസ്കാരികവുമായ കാന്വാസിനെ ഗണ്യമായി വികസിപ്പിച്ചു. അമേരിക്കന് നോവലിസ്റ്റ് എമസ്റ്റ് ഹെമിങ്ങ്വേ 1952 ല് എഴുതിയ ദി ഓള്ഡ് മാന് ആന്റ് ദി സി എന്ന പ്രശസ്ത ക്യതിയുടെ കഥകളി ആവിഷ്കാരം കലാമണ്ഡലം നടത്തി. ഓര്ഡര്, ഫുഹ്റര് എന്ന ഏകാങ്ക ഹിന്ദി നാടകം ത്യശ്ശൂര് അര്ണവ് ആര്ട്ട് ട്രസ്റ്റ് അവതരിപ്പിച്ചു. ലൈഫ് ഈസ് എ ഡ്രീം എന്ന ത്രിഭാഷാ നാടകം ഒരു പരീക്ഷണമായിരുന്നു. സ്പാനിഷ്, ഹിന്ദി, മലയാളം ഭാഷകളിലാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. കപില വേണുവായിരുന്നു മലയാള ഭാഗം ചെയ്തത്. പാലക്കാട് ജനഭേരി ഫെമിനിസ്റ്റ് മാനിഫെസ്റ്റോ എന്ന നാടകമാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ലോകധര്മി തിയറ്ററിന്റെ 'ആഗ്ലെയും ക്ലിയോപാട്രയും' എന്ന ഏകാംഗ നാടകം കാഴ്ചയുടെ ഒട്ടേറെ വിസ്മയങ്ങളാണ് തീര്ത്തത്. ഡല്ഹിയിലെ പ്രധാന വേദികളിലെ മലയാള സാനിധ്യം മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിച്ചത്.